Een frees op een boormachine plaatsen is technisch mogelijk maar sterk af te raden. De spindel en lagers van een boormachine zijn ontworpen voor axiale belasting (langs de as), terwijl frezen radiale (zijwaartse) krachten veroorzaakt. Dit leidt tot speling, uitlopende gaten en gevaarlijk losschieten van het gereedschap.
Kort samengevat
- Boormachinelagers zijn gemaakt voor axiale, niet radiale belasting.
- De boorkop (B16/B18-conus) kan bij zijwaartse kracht losschieten.
- Voor echt freeswerk is een freesbank of freesmachine met MT/ISO-spindel vereist.
- Lichte incidentele bewerkingen zijn mogelijk, maar met verhoogd risico.
Wat betekent 'frees op boormachine'?
Met 'frees op boormachine' bedoelt men het inspannen van een freesgereedschap (schachtfrees, vingerfrees) in een boormachine of kolomboormachine om materiaal zijwaarts weg te nemen, in plaats van alleen een gat te boren. De zoekintentie is meestal: kan dit wel of niet, en hoe veilig?
Het fundamentele verschil zit in de krachtrichting. Bij boren werkt de kracht vrijwel volledig axiaal (in de lengterichting van de as). Bij frezen ontstaan aanzienlijke radiale krachten (dwars op de as), omdat de zijkanten van de frees het materiaal wegsnijden.
Waarom is een boormachine niet geschikt voor frezen?
Lagers en spindel
De spindellagers van een boormachine zijn geoptimaliseerd voor axiale belasting. Radiale krachten veroorzaken sneller lagerslijtage, speling en trillingen. Het resultaat: onnauwkeurige maatvoering, een ruw oppervlak en op termijn een defecte spindel.
Spanmiddel: de boorkop
De meeste boormachines gebruiken een boorkop op een B16- of B18-conus. Deze conus houdt door axiale druk. Zodra er zijwaartse kracht optreedt, kan de boorkop van de conus losschieten. Dit is een reëel veiligheidsrisico. Ook de spanbekken van een boorkop zijn niet ontworpen om radiale krachten op een freesschacht op te vangen; de frees kan gaan slippen of scheeftrekken.
Toerental en aanzet
Frezen vereist een correct afgestemde snijsnelheid (Vc) en aanzet per tand. Boormachines hebben vaak beperkte toerentalbereiken en geen automatische aanzet, waardoor een constante spaandikte moeilijk te realiseren is.
| Aspect | Boormachine | Freesmachine |
|---|---|---|
| Belastingsrichting | Axiaal | Axiaal + radiaal |
| Spanmiddel | Boorkop (B16/B18) | Spantang / MT / ISO / SK |
| Radiale stijfheid | Laag | Hoog |
| Aanzet | Handmatig | Instelbaar / automatisch |
Wanneer is lichte freesbewerking wel mogelijk?
Bij zeer lichte, incidentele bewerkingen in zacht materiaal (bijvoorbeeld aluminium of kunststof) en met een ondiepe snede kan het lukken, mits:
- de frees is ingespannen in een spantanghouder die goed vastzit op de spindel, niet in een gewone boorkop;
- de radiale kracht minimaal blijft (kleine aanzet, meerdere ondiepe passes);
- het werkstuk stevig is opgespannen in een freesklem, niet met de hand vastgehouden.
Voor structureel of nauwkeurig freeswerk is dit geen alternatief. De juiste keuze is een freesbank of freesmachine met een echte freesspindel (MT2/MT3, ISO of SK) en radiale lagers.
Materiaalkeuze en berekening
Wil je weten of een lichte bewerking überhaupt zin heeft, houd dan rekening met de eigenschappen van het materiaal. Zachte metalen zoals aluminium laten zich makkelijker bewerken dan staal of RVS. Voor het inschatten van gewicht en volume van je werkstuk kun je onze rekentool voor materiaalgewicht gebruiken. Voor plaatmateriaal is de plaatgewicht-calculator handig, en voor de juiste snijparameters onze snijsnelheid-calculator.
Kies frezen die passen bij zowel het materiaal als de beperkte stijfheid: tweesnijders voor aluminium (goede spaanafvoer) en HSS voor lichte toepassingen. Vermijd grote diameters, want die vergroten de radiale kracht op de spindel aanzienlijk.
Veelgestelde vragen
Kan ik een gewone frees in een boorkop spannen?
Technisch past het vaak, maar het is af te raden. Een boorkop is niet gemaakt voor radiale krachten; de frees kan slippen en de boorkop kan van de conus losschieten. Gebruik minstens een spantanghouder en beperk de belasting sterk.
Wat is het grootste risico bij frezen op een boormachine?
Het losschieten van de boorkop of het scheeftrekken van de frees door radiale krachten. Dit kan het werkstuk laten wegschieten en de spindellagers beschadigen. Werkstuk altijd stevig opspannen en nooit met de hand vasthouden.
Wat is het beste alternatief voor freeswerk?
Een echte freesbank of freesmachine met een radiaal belastbare spindel (MT2/MT3, ISO of SK) en een spantanghouder. Deze zijn ontworpen voor de zijwaartse krachten van frezen en leveren nauwkeurige, veilige resultaten.