De Nederlandse maakindustrie heeft jarenlang kunnen opschuiven naar complexer werk. Simpele productie verdween naar lage lonenlanden, terwijl Nederland zich steeds sterker positioneerde in hightech, precisie en complexe machinebouw. Dat model heeft veel gebracht, maar volgens Edwin de Zeeuw, directeur van Mikrocentrum, begint het ook te wringen. Want als je het eenvoudigere werk laat gaan, verlies je ook een deel van de maakkennis, de breedte van je keten en uiteindelijk misschien zelfs de basis onder de complexiteit waarin je juist goed bent geworden.
Dat maakt automatisering volgens Edwin de Zeeuw geen luxeproject, maar een noodzakelijke volgende stap. Niet alleen om efficiënter te produceren, maar om te voorkomen dat bedrijven structureel achterop raken in een markt die al bezig is met een pijnlijke herschikking.
Simpel werk verdween, maar daarmee ook een stuk maakkennis
Volgens Edwin de Zeeuw heeft Nederland zich de afgelopen decennia steeds verder “up in the value chain” bewogen. Omdat we hier te duur werden voor eenvoudig werk, is dat werk steeds vaker naar het buitenland gegaan. Wat overbleef, was complexer werk: hoog nauwkeurige machinebouw, hightech assemblage en specialistische systemen, aangejaagd door partijen als Philips, ASML en Thermo Fisher.
Dat heeft Nederland veel gebracht. Maar het roept volgens Edwin de Zeeuw ook een ongemakkelijke vraag op: hoe lang kun je de top van de keten blijven domineren als de onderlaag steeds verder afbrokkelt? Als productie verdwijnt, verdwijnt immers ook ervaring, proceskennis en het vermogen om als keten een totaaloplossing te blijven bouwen.
Achteraf roepen dat bedrijven hadden moeten automatiseren is te makkelijk
De logische tegenvraag is dan natuurlijk: hadden die bedrijven eerder moeten automatiseren? In theorie wel, maar Edwin de Zeeuw plaatst daar direct een belangrijke nuance bij. Want automatiseren vraagt visie, lef en vooral geld. En juist dat laatste was voor veel kleinere bedrijven in de maakindustrie niet vanzelfsprekend. Marges zijn zelden extreem hoog geweest. Veel ondernemingen hadden simpelweg niet genoeg vet op de botten om steeds opnieuw grote investeringen te doen.
Dat zie je nu terug in de markt. Sommige bedrijven waren vroeg genoeg, bouwden een voorsprong op en blijven groeien. Andere zitten klem tussen stijgende eisen, investeringsdruk en te weinig financiële ruimte om nog echt een inhaalslag te maken.
Wie niet investeert, loopt uiteindelijk keihard vast
Edwin de Zeeuw is opvallend helder over wat er gebeurt als bedrijven niet investeren in automatisering. Dan hou je het volgens hem uiteindelijk simpelweg niet vol. Het begint vaak klein: het wordt iets moeilijker om concurrerend te blijven, iets lastiger om mensen te vinden, iets lastiger om je marges vast te houden. Maar op een gegeven moment gaat het echt wringen. En wie dan nog niet heeft geïnvesteerd, komt in een spagaat terecht. Je loopt achter, maar hebt tegelijk niet meer de ruimte om dat gat goed te dichten.
Banken worden terughoudender, cijfers verslechteren en het verschil met de voorlopers wordt alleen maar groter. Volgens Edwin de Zeeuw is die shake-out inmiddels al gaande. Bedrijven vallen om, worden overgenomen of op voorhand opgenomen in grotere groepen die wél de middelen hebben om te investeren.
De hightechketen is zelf ook kwetsbaarder geworden
Een extra complicatie is dat de markt zelf grilliger is geworden. Edwin de Zeeuw noemt expliciet de dynamiek rond ASML, waar jaren van sterke groei toeleveranciers hebben gestimuleerd om op te schalen, mensen aan te nemen en te investeren in nieuwe machines. Maar zodra zo’n marktbeweging afvlakt of tijdelijk draait, blijken die investeringen ook een bron van kwetsbaarheid.
Dat maakt het speelveld complex. Grote OEM’ers zeggen tegen hun leveranciers dat ze niet te afhankelijk moeten zijn van één klant, maar verwachten tegelijk wel dat diezelfde leveranciers maximaal klaarstaan om op piekmomenten te leveren. Die spanning is volgens Edwin de Zeeuw niet uniek voor hightech, maar was het afgelopen jaar in die sector wel extra zichtbaar.
De oplossing zit niet alleen in machines, maar in sterkere ketens
Volgens Edwin de Zeeuw wordt de toekomst van de maakindustrie daarom niet alleen bepaald door machines of software, maar juist door de kwaliteit van de samenwerking in het ecosysteem. Kennis van elkaar, vertrouwen in elkaars rol en eerlijke communicatie over wat wel en niet kan, zijn volgens hem essentieel. Daarvoor is menselijke interactie nodig. Niet alleen digitale processen en portals, maar echte gesprekken tussen bedrijven die samen de keten vormen.
Dat is ook de reden waarom Mikrocentrum zo sterk gelooft in het fysiek samenbrengen van mensen. Niet uit nostalgie, maar omdat systemische verandering volgens Edwin de Zeeuw alleen ontstaat als bedrijven elkaar kennen, met elkaar in gesprek blijven en samen uitvinden hoe het model van de toekomst eruit moet zien.
De echte verandering is systemisch, niet lokaal
Een van de sterkste observaties in het gesprek is dat het bestaande systeem heel lang heeft gewerkt, maar nu onder druk staat. Volgens Edwin de Zeeuw is er niet alleen optimalisatie nodig, maar bijna een systemische verandering. Dat betekent dat het niet meer voldoende is om alleen op bedrijfsniveau een paar verbeteringen door te voeren. De vraag is groter geworden: hoe blijft de hele keten van opdrachtgevers, toeleveranciers, integratoren en kennispartners functioneren in een nieuwe realiteit?
Die realiteit draait om hogere complexiteit, grotere investeringsdruk, personeelsschaarste en een keten die niet meer automatisch stabiel is.
Automatisering is dus veel groter dan een intern project
Dat maakt automatisering volgens Edwin de Zeeuw breder dan een interne efficiëntieverbetering. Het gaat niet alleen over een robot op de werkvloer of een softwaretool in engineering, maar over het vermogen van de keten om werk hier te houden, sneller aan te passen en slimmer te produceren. Bedrijven die daarin vooroplopen, creëren ruimte om mee te bewegen. Bedrijven die blijven wachten, worden steeds afhankelijker van een markt die minder vergevingsgezind is geworden.
Waarom Mikrocentrum blijft inzetten op fysieke ontmoeting
Edwin de Zeeuw legt ook uit waarom Mikrocentrum daar een rol in wil spelen. Volgens hem ligt de kracht van het platform juist in het fysiek samenbrengen van mensen rond technologie. Niet alleen via vakbeurzen, maar ook via opleidingen, cursussen en ontmoetingen tussen engineers, ontwikkelaars en bedrijven in de hightech maakindustrie.
Die toevallige ontmoeting is volgens Edwin de Zeeuw allesbehalve vrijblijvend. Ze maakt het mogelijk om nieuwe oplossingen te zien, partners te vinden en vanuit meerdere invalshoeken naar hetzelfde probleem te kijken. Precies dat is nodig in een periode waarin bedrijven niet meer alleen hun eigen organisatie hoeven te optimaliseren, maar hun plek in een veranderende keten opnieuw moeten begrijpen.
Automation Experience moet bedrijven wakker schudden
In dat licht plaatst Edwin de Zeeuw ook het event Automation Experience. Volgens hem zit de kracht van zo’n fysieke beursvloer juist in het feit dat daar een breed perspectief samenkomt. Je ziet er niet alleen een losse technologie of één leverancier, maar een compleet veld van integratiepartijen, toeleveranciers en voorbeelden uit de praktijk.
Dat maakt het voor bedrijven efficiënter om te verkennen waar ze staan, wat er beschikbaar is en welke vragen ze eigenlijk moeten stellen. Niet elk bedrijf hoeft alles zelf uit te vinden. Soms begint vooruitgang simpelweg met het zien van oplossingen die elders al wel bestaan.
Wie blijft twijfelen, verliest vooral tijd
Op de vraag wat hij bedrijven zou willen meegeven die nog twijfelen, komt Edwin de Zeeuw terug op dezelfde kern: je hoeft niet meteen alles op te lossen, maar je moet wel in beweging komen. Want als je blijft uitstellen, overkomt de verandering je uiteindelijk. En dan is er veel minder ruimte om nog zelf richting te kiezen.
Dat is misschien wel de scherpste boodschap uit dit gesprek. Niet automatiseren is vandaag ook een keuze. Alleen is het er één die de komende jaren steeds moeilijker vol te houden wordt.
Conclusie
De analyse van Edwin de Zeeuw is helder: de maakindustrie kan niet meer teren op het model dat jarenlang werkte. Simpel werk is verdwenen, de keten is kwetsbaarder geworden en bedrijven die te lang wachten met investeren raken steeds sneller in de knel. Automatisering is daarmee geen project voor later, maar een voorwaarde om überhaupt mee te kunnen blijven doen.
Daarbij is de oplossing niet alleen technologisch. Het gaat net zo goed om kennisbehoud, samenwerking in de keten en het lef om eerder te investeren dan comfortabel voelt. Wie dat niet doet, loopt volgens Edwin de Zeeuw uiteindelijk niet alleen achter, maar dreigt simpelweg uit beeld te verdwijnen.
FAQ
Wie is Edwin de Zeeuw?
Edwin de Zeeuw is directeur van Mikrocentrum sinds oktober 2023 en heeft een achtergrond in techniek, hightech maakindustrie, innovatie en startups.
Wat ziet Edwin de Zeeuw als de grootste verandering in de maakindustrie?
Dat eenvoudiger werk steeds verder is verdwenen naar het buitenland, terwijl Nederland opschuift naar complexere productie. Daardoor staat ook de kennisbasis onder druk.
Waarom is automatisering volgens Edwin de Zeeuw zo belangrijk?
Omdat bedrijven zonder investeringen in automatisering uiteindelijk niet concurrerend blijven en vastlopen in een markt die steeds harder selecteert.
Wat bedoelt Edwin de Zeeuw met een systemische verandering?
Dat niet alleen individuele bedrijven moeten verbeteren, maar dat de hele keten van opdrachtgevers, toeleveranciers en partners anders moet gaan samenwerken.
Waarom gelooft Mikrocentrum zo sterk in fysieke events?
Omdat fysieke ontmoeting helpt om kennis te delen, vertrouwen op te bouwen en oplossingen vanuit meerdere perspectieven bij elkaar te brengen.